150 jaar Max Havelaar

Gisteren opende bij de Bijzondere Collecties van de Universiteitsbibliotheek van Amsterdam de nu al spraakmakende tentoonstelling “Het is geen roman, ‘t is een aanklacht! 150 jaar Max Havelaar”. Met als hoogtepunten het originele handschrift van het jarige boek – inclusief rode correcties van uitgever Jacob van Lennep - en de digitale versie die door bezoekers zelf kan worden doorgebladerd. Daarnaast andere unieke documenten, foto’s en brieven, waaronder de brief van Multatuli aan zijn vrouw Tine – “Lieve hart, mijn boek is af, mijn boek is af! Hoe vind je dat? (…) Het zal als een donderslag in het land vallen dat beloof ik je.” De papieren stukken worden afgewisseld met levensgrote kostuumpoppen en silhouetten die de belangrijkste personages uit Max Havelaar verbeelden en markante voorwerpen uit Multatuli’s ‘Nederlands-Indië’, curiosa uit Java en, natuurlijk, de buffel van Saïdjah. Aparte ruimtes zijn ingericht voor Max Havelaar als fair trade-keurmerk en voor de Max Havelaar Academie, waar vijf UvA-studenten de actuele politieke en maatschappelijke betekenis van Multatuli’s roman onderzoeken.

‘Het is geen roman, ‘t is een aanklacht!’ is gemaakt in samenwerking met het Multatuli Genootschap, duurt nog tot en met 16 mei 2010 en gaat vergezeld van filmvoorstellingen in het Amsterdam’s Filmmuseum, lezingen en een educatief programma voor middelbare scholieren. Voor een overzicht van activiteiten, openingstijden, extra informatie en links, klik hier.

N.B. Tegelijk met de opening van de tentoonstelling werd ook het eerste exemplaar gepresenteerd van de “hertaling” van Max Havelaar door NRC-redacteur Gijsbert van Es, geschreven voor een groter, vooral jonger publiek ”in soepel en modern Nederlands, met respect voor Multatuli’s taal uit de 19-de eeuw.” Voor achtergronden bij en reacties op deze “hertaling” lees o.a.: ‘Max Havelaar’ hertaald en bewerkt (Gijsbert van Es in NRC Handelsblad), ‘Multatuli is niet stuk te bewerken’ (Carel Peeters in Vrij Nederland), ‘Max Havelaar’ gekortwiekt en bewerkt voor jubileumeditie (Arjan Peters in de Volkskrant), ‘Multatuli light: goed, goed, allemaal goed’ (Elsbeth Etty in NRC Handelsblad) en de berichten op www.multatuli.nu.

DBNL in nieuwe jas

Compact en overzichtelijk, snel en gebruiksvriendelijk, dat is de vernieuwde website van de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL) die afgelopen donderdag werd gepresenteerd. Waar de oude versie wat log en ondoorzichtig werd, is deze nieuwe site voorzien van slimme, uitklapbare zoek- en navigatieschermen, waardoor gemakkelijk door het steeds toenemend aantal teksten bewogen kan worden. Meest handig is wel de mogelijkheid tot snelzoeken naar auteur of titel direct vanaf de homepage, waardoor de bezoeker vrijwel meteen weet of materiaal wel of niet beschikbaar is. Inmiddels telt de DBNL meer dan 20 duizend auteurspagina’s, ruim anderhalf à twee miljoen pagina’s XML en één miljoen pagina’s ‘alleen als scan’. In de verbeterde versie is de weergave van deze teksten voorzien van een extra kolom met daarin de belangrijkste gegevens over de tekst, links naar informatie over de auteur, diverse downloadfaciliteiten en de optie de tekst in één keer helemaal te doorzoeken. Meer over de recente veranderingen en verbeteringen lees je hier. Voor een overzicht van nieuwe titels in de DBNL klik hier.

“Een kwestie van Darwiniaans overleven”

“Niets is zo vanzelfsprekend als een verplichte literatuurlijst op school”, schrijft emeritus hoogleraar Marita Mathijsen in de jongste aflevering van Taalschrift, het online tijdschrift voor taal en taalbeleid. “Met een verplichte literatuurlijst bereiden we jongeren voor op een maatschappij waarin literatuur meetelt en waarin zíj niet meetellen als ze niet een reservoir aan literaire competentie meegekregen hebben”, meent Mathijsen. ”Het is een kwestie van Darwiniaans overleven: met een flinke literaire bagage staan ze sterker in het leven, zowel economisch als psychologisch.” Voor de gelegenheid stelde Mathijsen alvast haar eigen ‘leeslijst’ samen met vijftig titels, geordend naar tijd, beginnend bij Karel ende Elegast, Beatrijs en Van den vos Reinaerde en eindigend met Publieke werken (Thomas Rosenboom), Tirza (Arnon Grunberg) en De wandelaar (Adriaan van Dis). Klik hier voor de volledige lijst, of om een reactie achter te laten over dit onderwerp.

Wetenschappelijke woordenboeken online

Vlak voor de jaarwisseling zette het Instituut voor Nederlandse Lexicologie (INT) zowel het Middelnederlands Woordenboek  (MNW) als een demoversie van het Algemeen Nederlands Woordenboek (ANW) online. Daarmee zijn alle wetenschappelijke woordenboeken, van het oudste tot het nieuwste Nederlands, via het internet toegankelijk geworden: het Oudnederlands, Vroegmiddelnederlands, Middelnederlandsch Woordenboek (ONW, VNMW, MNW) en het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT) als onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB), het Algemeen Nederlands Woordenboek op http://anw.inl.nl/ en het Etymologisch Woordenboek (EWN) via http://www.etymologie.nl/.

De online woordenboeken zijn gratis raadpleegbaar. Gebruikers wordt eerst gevraagd zich te registreren, om alle volgende keren gemakkelijk te kunnen inloggen d.m.v. verkregen gebruikersnaam en wachtwoord.

Lexicon van Literaire Werken

Deze week is binnengekomen de 84ste aanvulling op het Lexicon van Literaire Werken met nieuwe besprekingen van:

Willem Brakman’s De gehoorzame dode (1964) - door Jaap Goedegebuurde
Conrad Busken Huet’s Lidewyde (1868) – door Jaap Grave
Marjolijn Februari’s De literaire kring (2007) - door Bart Vervaeck
Richard Minne’s In den zoeten inval (1925/1955) – door Yves T’Sjoen m.m.v. Els van Damme
Nelleke Noordervliet’s Tine of de dalen waar het leven woont (1987) - door Piet Kralt
Eddy van Vliet’s De binnenplaats (1987) - door Ton Brouwers

Het lexicon is ter inzage/ t.b.v. fotokopiëren beschikbaar in de letterenbibliotheek (locatie P.C. Hoofthuis), op de kamer van de vakreferent (106C).

Oproep voor het nieuwe jaar

Voor 2010 zoekt de UbA studenten Geesteswetenschappen die willen meedenken en praten over bibliotheekzaken en bibliotheekervaringen. Hoe ziet jouw ideale Universiteitsbibliotheek eruit, welke zaken moeten volgens jou echt veranderen, of ben je eigenlijk heel tevreden? Wat vind je van de huidige openingstijden, collecties en open opstellingen? Zijn er volgens jou genoeg goede studieplekken, kopieer- en scanfaciliteiten? Hoe beoordeel je de nieuwe catalogus, de geautomatiseerde uitleen en digitale UbA-producten als de Digitale Bibliotheek, UbA Coach en Readers Online? Ben je op de hoogte van de cursussen die de UbA geeft en wat vind je ervan? Heb je suggesties, toekomstvisies? Laat die dan aan ons weten en sluit je aan bij onze Klankbordgroep Studenten GW.

De Klankbordgroep is: een kleine groep studenten en vakreferenten uit de Geesteswetenschappen, soms vergezeld van onze Faculteitsbibliothecaris. We vergaderen vier tot vijf keer per jaar, steeds op een andere bibliotheeklocatie waar we desgewenst ook een rondleiding krijgen. De eerstvolgende bijeenkomst is gepland voor maart 2010.

We zoeken: in ieder geval twee studenten (bij voorkeur bachelor- en talenstudenten). Interesse? Laat hier een reactie achter, of mail naar vakreferent Nederlandse taal en cultuur Esther ten Dolle (e.m.tendolle@uva.nl), of vakreferent Religistudies Maaike van Rossem(m.m.vanrossem@uva.nl).

Walewein ende Keye

Bij het Huygens Instituut verscheen eind vorige maand een digitale kritische tekstuitgave van de Middelnederlandse Arturroman Walewein ende Keye. De editie wordt bezorgd door dr. Marjolein Hogenbirk en prof. dr. Wim Gerritsen. Walewein ende Keye dateert uit het midden van de dertiende eeuw. Van de roman is slechts één papieren kopie overgeleverd. Die is opgenomen in een veertiende-eeuws handschrift, de zogeheten Lancelotcompilatie. Het handschrift wordt bewaard in de Koninklijke Bibliotheek te Den Haag.

Hoofdpersoon van de roman is Arturs neef Walewein die door zijn tegenspeler, de jaloerse hofmaarschalk Keye, ervan wordt beschuldigd zichzelf te hebben uitgeroepen tot beste avonturenridder van het hof. Om zijn eer te redden vertrekt Walewein en vindt vervolgens het ene na het andere avontuur op zijn pad. Hij verslaat kwaadaardige ridders, reuzen en een draak die een koninkrijk heeft verwoest. Keye’s enige avontuur eindigt in een smadelijke mislukking. Aan het einde van de roman wordt Walewein door Artur met eerbewijzen overladen, terwijl hofmaarschalk Keye hartgrondig wordt vervloekt: ‘laettene ten duvelvolen gaen!‘

Walewein ende Keye is nooit eerder als zelfstandige publicatie verschenen. Behalve de leestekst met beknopte inleiding en woordverklaringen bevat deze digitale editie een literair-historische toelichting en paleografisch-genetisch commentaar. Een gedrukte versie van de roman zal in 2010 verschijnen bij Uitgeverij Verloren, als nieuwste deel in de reeks ‘Middelnederlandse Lancelotromans’.

Meer informatie over de digitale Walewijn ende Keye vind je hier. Meer weten over de digitale producten van het Huygens Instituut, waaronder de Brieven van Vincent van Gogh, Lodewijk van Deyssel’s ‘Menschen en bergen’ en ‘The Correspondence of Hugo Grotius? Klik hier.

De tekst op tafel

Nieuw op Neerlandistiek.nl: De tekst op tafel. Lecturen van eenentwintigste-eeuwse poëzie, een digitaal themanummer onder gastredactie van Jan Konst, Thomas Vaessens en Gijsbert Pols met een verzameling bijdragen van Hans Vandevoorde, Yra van Dijk, Jan Konst, Odile Heynders, Gaston Franssen, Bettina Noak, Fabian Stolk, Johan Sonnenschein, Jaap Grave, Dietlinde Willockx, en Gijsbert Pols. Het nummer wordt ingeleid met een artikel over de problemen en perspectieven van de poëzieanalyse als wetenschappelijke discipline, waarin redacteuren Konst, Vaessens en Pols zich afvragen wat poëzieanalyse binnen hun vakgebied nog betekent: “Beschouwen we het soort omgang met literaire teksten, dat erop gericht is betekenis toe te kennen aan die teksten, nog als wetenschap? En zo ja: is het ook méér dan een hulpwetenschap van (bijvoorbeeld) de cultuurgeschiedenis of de ideologiekritiek?” Meer lezen? Klik hier voor de volledige tekst of ga naar www.neerlandistiek.nl.

Nederlandse Familienamenbank online

Het Meertens Instituut en de Universiteit Utrecht lanceerden op 2 december de Nederlandse Familienamenbank met daarin alle 314.000 familienamen die in Nederland bekend zijn, d.w.z. in 2007 in de Gemeentelijke Basisadministratie werden opgenomen. Bij elke naam wordt het aantal naamdragers en het verspreidingsgebied vermeld. Bovendien zijn ongeveer 100.000 namen voorzien van aanvullende informatie als naamsverklaringingen, oude naamsvermeldingen, naamkundige en genealogische literatuurverwijzingen, genealogische links en verbindingen met naamsvarianten of webpagina’s over specifieke naamtypen en naamscomponenten. Als extra database is beschikbaar het namencorpus van de volkstelling van 1947. Voor achtergronden en aanwijzingen bij het gebruik van de Familienamenbank klik hier.

Lees ook: “Complete Nederlandse Familienamenbank online” (Universiteit Utrecht)  ; “Meeste nieuwe Nederlanders heten Yilmaz” (Telegraaf.nl); “De eigen geschiedenis begint bij de naam” (Kennislink.nl).

Lustige geesten

  

Kortgeleden verscheen de handelseditie van Lustige geesten: Rederijkers in de Noordelijke Nederlanden (1480-1650) van Arjan van Dixhoorn. Net als het gelijknamige proefschrift zal deze editie binnenkort in de P.C. Hoofthuisbibliotheek beschikbaar zijn (onder signatuur 113: NED 061.23(492) DIX). Maar voor belangstellenden is er vanaf nu al de website www.lustigegeesten.nl die behalve achtergrondinformatie enkele databases bevat, o.a. met biografieën van alle bekende rederijkers uit Haarlem (1502-1650), Middelburg (1494-1650) en Den Haag (1494), plus de bestanden waarop deze biografieën en Van Dixhoorn’s boek zijn gebaseerd, waaronder de Lijst van leden van Haarlemse, Middelburgse en Haagse kamers (1480-ca. 1650) en de Lijst van publicaties en ander schrijfwerk van Haarlemse en Middelburgse rederijkers (1480-ca. 1650). Omdat de databases deel uitmaken van lopend onderzoek zullen zij nog geregeld worden aangevuld of gewijzigd. Om in de gaten te houden dus!

Extra: besprekingen van Lustige geesten in de Academische Boekengids en de Volkskrant.